Ile czasu na zgłoszenie roszczenia po wypadku: terminy przedawnienia

Roszczenie o odszkodowanie po wypadku przedawnia się co do zasady po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, a gdy wypadek był przestępstwem, po dwudziestu latach od dnia jego popełnienia. Z tego wpisu dowiesz się, od kiedy liczyć termin, które zdarzenia go przerywają, które tylko zawieszają i jak przepisy chronią dzieci. Jeżeli nie wiesz jeszcze, jakie roszczenia w ogóle wchodzą w grę, zacznij od tekstu zadośćuczynienie a odszkodowanie.

Wiele osób rezygnuje ze sprawy, bo zakłada, że od wypadku minęło za dużo czasu. Terminy w sprawach odszkodowawczych są jednak dłuższe, niż podpowiada intuicja, a niektóre zdarzenia uruchamiają je na nowo. Poniżej zasady w kolejności, w jakiej sprawdza się je w praktyce.

Od kiedy liczy się termin przedawnienia?

Termin nie zaczyna się w dniu wypadku. Trzy lata liczy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia albo, przy zachowaniu należytej staranności, mógł się o nich dowiedzieć. Oba warunki muszą być spełnione łącznie.

Słowa „mógł się dowiedzieć” mają znaczenie. Nie wystarczy twierdzić, że sprawcy się nie znało, jeżeli jego dane były w notatce policyjnej, którą poszkodowany dostał. Termin może więc ruszyć wcześniej, niż poszkodowany faktycznie zajął się sprawą.

Ile trwa termin, gdy wypadek był przestępstwem?

Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie przedawnia się po dwudziestu latach od dnia popełnienia przestępstwa. Nie ma wtedy znaczenia, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o sprawcy.

W ruchu drogowym przestępstwem jest spowodowanie wypadku, w którym inna osoba odniosła obrażenia określone w art. 157 § 1 Kodeksu karnego. W praktyce przyjmuje się, że chodzi o naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 7 dni. Jeżeli następstwem jest śmierć, sprawca odpowiada z art. 177 § 2. Kolizja, w której nikt nie odniósł takich obrażeń, jest wykroczeniem i dłuższego terminu nie otwiera.

Ważne: dominuje pogląd, że do zastosowania terminu dwudziestoletniego nie jest konieczny wyrok skazujący. Gdy sprawca nie został skazany, na przykład zmarł, sąd cywilny może samodzielnie ocenić, czy czyn miał znamiona przestępstwa. Wymaga to jednak szerszej argumentacji niż powołanie się na wyrok.

Dlatego rodziny osób poszkodowanych w wypadkach sprzed kilkunastu lat wciąż zgłaszają sprawy skutecznie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których wypłacono tylko część świadczeń, na przykład zwrot kosztów pogrzebu, a o pozostałych roszczeniach nikt rodziny nie poinformował.

Czy istnieje termin, którego nie da się przekroczyć?

Przy zwykłym czynie niedozwolonym tak: dziesięć lat od dnia zdarzenia, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany poznał szkodę. Przy szkodzie na osobie ta granica nie może jednak skrócić trzech lat liczonych od dowiedzenia się o szkodzie i sprawcy.

Ma to znaczenie przy obrażeniach, których skutki ujawniają się po latach. Jeżeli powikłanie pojawi się dziewięć lat po wypadku, poszkodowany nie traci roszczenia po roku. Przy szkodzie na osobie ma pełne trzy lata od chwili, w której się o nim dowiedział.

Jak liczy się termin w sprawie dziecka?

Dziecko nie może samodzielnie dochodzić roszczeń, więc od opiekunów zależy, czy sprawa w ogóle trafi do ubezpieczyciela. Kodeks chroni je przed sytuacją, w której roszczenie przedawni się, zanim dorośnie. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania przez nią pełnoletności.

W praktyce osoba, która ucierpiała w wypadku jako kilkuletnie dziecko, bywa uprawniona do zgłoszenia sprawy jeszcze po dwudziestych urodzinach. Ta sama zasada pojawia się we wpisie o roszczeniach wnuka po śmierci dziadka, gdzie jej zastosowanie wymaga osobnej oceny.

Co przerywa, a co tylko zawiesza bieg terminu?

To rozróżnienie decyduje o tym, ile czasu zostaje. Przerwanie oznacza, że termin biegnie od początku. Zawieszenie oznacza, że termin stoi, a po ustaniu przeszkody biegnie dalej od miejsca, w którym się zatrzymał.

Pamiętaj: zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa bieg przedawnienia roszczenia do ubezpieczyciela. Nowy termin liczy się od dnia otrzymania jego pisemnego stanowiska o przyznaniu albo odmowie świadczenia. Zachowaj tę decyzję razem z kopertą lub potwierdzeniem doręczenia.

Przerwanie działa także wtedy, gdy szkodę zgłasza osoba, która nie jest stroną umowy ubezpieczenia, na przykład rodzina zmarłego dochodząca zadośćuczynienia z OC sprawcy. Sąd Najwyższy przyjął tak w wyroku z 6 października 2017 r. (V CSK 685/16): art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego nie ogranicza się do roszczeń posiadaczy polis, lecz obejmuje każdego, kto dochodzi od ubezpieczyciela odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Mediacja i zawezwanie do próby ugodowej działały kiedyś inaczej. Według obecnego brzmienia Kodeksu cywilnego tylko zawieszają bieg terminu, więc nie dają nowych trzech lat. Starsze omówienia w internecie bywają w tym punkcie nieaktualne.

Przykład: jak policzyć termin w konkretnej sprawie?

Model poniżej pokazuje, jak zmienia się koniec terminu w zależności od okoliczności. Daty przeliczono skryptem, założenia opisuje pierwsza kolumna.

Warto wiedzieć: art. 118 Kodeksu cywilnego przesuwa koniec wielu terminów przedawnienia na ostatni dzień roku kalendarzowego. To, czy dotyczy to także terminów z art. 442¹, nie jest oceniane jednolicie. Bezpieczniej planować działania według wcześniejszej daty z tabeli.

Dlaczego nie warto czekać do końca terminu?

Nawet gdy do przedawnienia jest daleko, czas osłabia sprawę. Świadkowie zapominają szczegóły, nagrania z monitoringu są nadpisywane, a dokumentacja z pierwszych dni po zdarzeniu bywa jedynym materiałem, który wiąże obrażenia z wypadkiem.

Najtrudniejsze do odtworzenia po latach są zwykle:

• przebieg zdarzenia i zachowanie jego uczestników,
• rzeczywisty zakres kosztów poniesionych w trakcie leczenia,
• utracony dochód, zwłaszcza przy dochodach nieregularnych.

Co zabezpieczyć od razu, opisuje wpis o dokumentach potrzebnych po wypadku.

Kiedy sprawdzić sprawę mimo upływu lat?

Ocena terminu ma sens szczególnie wtedy, gdy:

• sprawca odpowiadał karnie za spowodowanie wypadku,
• wypłacono tylko część świadczeń, co opisuje wpis o zaniżonym odszkodowaniu z OC,
• poszkodowanym było dziecko,
• skutki obrażeń ujawniły się albo nasiliły po zakończeniu likwidacji szkody,
• sprawa dotyczyła wypadku przy pracy i skończyła się na świadczeniu z ZUS.

Krok po kroku: jak sprawdzić, czy roszczenie jest aktualne

1. Ustal datę zdarzenia i to, czy toczyło się postępowanie karne. Wyrok albo postanowienie znajdziesz w dokumentach z prokuratury lub sądu.
2. Ustal, od kiedy sprawca jest znany. Zwykle jest to dzień otrzymania notatki policyjnej albo danych polisy OC.
3. Zbierz korespondencję z ubezpieczycielem z datami: zgłoszenie szkody, decyzje, odwołania. Każda pisemna decyzja mogła uruchomić termin od nowa.
4. Sprawdź, czy poszkodowany był małoletni w dniu wypadku. Wtedy policz dwa lata od jego 18. urodzin.
5. Porównaj daty z tabelą we wpisie. Przy wypadku komunikacyjnym z rannymi zwykle w grę wchodzi termin dwudziestoletni.
6. Opisz sprawę w formularzu. Zgłoszenie zostanie zweryfikowane i trafi do specjalisty do spraw odszkodowań, który policzy terminy na podstawie dokumentów. Jak wygląda dalszy przebieg, pokazuje strona jak to działa.