Wypadek przy pracy: świadczenia z ZUS i roszczenia uzupełniające

Po wypadku przy pracy przysługują świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego wypłacane przez ZUS, a niezależnie od nich roszczenia cywilne wobec pracodawcy, gdy odpowiada on za wypadek na zasadzie winy albo ryzyka. Z tego wpisu dowiesz się, jak liczy się jednorazowe odszkodowanie z ZUS, co wpisuje się do protokołu powypadkowego, kiedy pracodawca odpowiada bez dowodu winy i czego dotyczą roszczenia uzupełniające. Podział na odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę wyjaśnia wpis zadośćuczynienie a odszkodowanie.

Po wypadku w zakładzie pracy większość spraw kończy się na jednorazowym odszkodowaniu z ZUS. Kwota wynika z procentu uszczerbku na zdrowiu i przy poważniejszych obrażeniach zwykle nie pokrywa całej szkody. Obok tej ścieżki istnieje druga, wykorzystywana znacznie rzadziej.

Czym jest wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy?

Wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które spowodowało uraz lub śmierć i nastąpiło w związku z pracą. Wszystkie cztery elementy muszą wystąpić łącznie, a spory dotyczą najczęściej przyczyny zewnętrznej i związku z pracą.

Przyczyna zewnętrzna bywa mylona z winą pracownika. Potknięcie na nierównej posadzce nadal jest przyczyną zewnętrzną, choć wygląda na zwykłą nieuwagę. Zdarzenie wynikające wyłącznie ze stanu zdrowia pracownika może natomiast tego warunku nie spełniać.

Ubezpieczenie wypadkowe nie dotyczy tylko etatu. Za wypadek przy pracy uważa się także zdarzenie podczas wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej albo przy zwykłych czynnościach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, jeżeli nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego.

Jakie świadczenia wypłaca ZUS?

Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie wymagają wykazania winy pracodawcy. Wystarczy, że zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy.

Długotrwały uszczerbek to naruszenie sprawności organizmu na ponad 6 miesięcy, które może się poprawić. Stały uszczerbek nie rokuje poprawy. Stopień uszczerbku ocenia się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji.

Jak liczy się jednorazowe odszkodowanie?

Za każdy procent uszczerbku przysługuje 20% przeciętnego wynagrodzenia. Przyjmuje się przeciętne wynagrodzenie z poprzedniego roku, stosowane od drugiego kwartału, obowiązujące w dniu wydania decyzji. Gotowe kwoty za 1% minister ogłasza co roku w Monitorze Polskim.

Model poniżej liczy wielokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Mnożenie jest dokładne, kwotę w złotych daje dopiero stawka z obwieszczenia aktualnego w dniu decyzji.

Przy poważnym wypadku, który na lata odbiera możliwość pracy w zawodzie, różnica między takim świadczeniem a rzeczywistą szkodą bywa duża. Tę różnicę pokrywają roszczenia uzupełniające.

Ważne: świadczenia z ZUS nie przysługują, gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przepisów BHP przez pracownika, umyślne albo z rażącego niedbalstwa. Nie przysługują też pracownikowi, który będąc nietrzeźwym przyczynił się w znacznym stopniu do wypadku. Takie ustalenia trafiają do protokołu, dlatego czyta się go z największą uwagą.

Co sprawdzić w protokole powypadkowym?

Protokół sporządza zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę, najpóźniej w 14 dni od zawiadomienia o wypadku. Przed zatwierdzeniem zespół ma obowiązek zapoznać poszkodowanego z treścią protokołu i pouczyć go o prawie zgłoszenia uwag i zastrzeżeń. Pracodawca zatwierdza protokół w 5 dni od sporządzenia, a zgłoszone zastrzeżenia mogą być powodem zwrócenia go zespołowi do uzupełnienia.

Poszkodowany ma prawo wglądu do akt sprawy i sporządzania z nich odpisów. Poza stosunkiem pracy zamiast protokołu sporządza się kartę wypadku, także w 14 dni: przy umowie zlecenia robi to zleceniodawca, a przy działalności gospodarczej ZUS. Poszkodowany również może zgłosić do niej uwagi i zastrzeżenia.

Pamiętaj: uwagi i zastrzeżenia zgłasza się, zanim protokół zostanie zatwierdzony. Jeżeli leczenie nie pozwala zrobić tego osobiście, poproś o pomoc bliską osobę i zachowaj kopię protokołu.

Kiedy pracodawca odpowiada ponad świadczenia z ZUS?

Roszczenia cywilne wobec pracodawcy są niezależne od świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Pracodawca odpowiada na dwóch podstawach:

• z winy, gdy do wypadku doszło przez zaniedbanie: brak szkolenia, niesprawny sprzęt, brak środków ochrony, wadliwą organizację pracy,
• na zasadzie ryzyka, gdy prowadzi przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody, na przykład elektryczności albo paliw. Wtedy nie trzeba wykazywać winy, a pracodawca zwalnia się od odpowiedzialności tylko przez siłę wyższą albo wyłączną winę poszkodowanego lub osoby trzeciej.

Druga podstawa jest często pomijana, a obejmuje dużą część zakładów produkcyjnych, budów i firm transportowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że świadczenia wypłacone przez ZUS uwzględnia się przy ustalaniu kwot należnych od pracodawcy, więc roszczenie uzupełniające dotyczy w praktyce różnicy.

Czego dotyczą roszczenia uzupełniające?

Gdy pracodawca odpowiada za wypadek, w grę wchodzą te same rodzaje roszczeń co po wypadku komunikacyjnym:

• zadośćuczynienie za krzywdę ponad to, co pokryło świadczenie z ZUS,
• zwrot kosztów leczenia i rehabilitacji nieobjętych refundacją,
• wyrównanie utraconego dochodu, w tym premii i nadgodzin,
• renta przy trwałym obniżeniu zdolności do pracy albo zwiększonych potrzebach,
• koszty przygotowania do innego zawodu.

Renta ma tu szczególne znaczenie. Gdy obrażenia nie pozwalają wrócić do dotychczasowej pracy, różnica w zarobkach rozkłada się na lata i przewyższa każde świadczenie jednorazowe. Więcej o tej kategorii spraw na stronie wypadek przy pracy.

Warto wiedzieć: świadczenia z ZUS i roszczenia cywilne mają różne terminy. Roszczenia wobec pracodawcy przedawniają się na zasadach z Kodeksu cywilnego, a przy wypadku będącym przestępstwem termin wynosi 20 lat. Szczegóły i przykład dat są we wpisie o terminach zgłoszenia roszczenia.

Krok po kroku po wypadku przy pracy

1. Zgłoś wypadek pracodawcy albo zleceniodawcy, a przy działalności gospodarczej właściwej jednostce ZUS.
2. Zachowaj dokumentację leczenia od pierwszego dnia. Lista jest we wpisie o dokumentach po wypadku.
3. Przeczytaj protokół lub kartę wypadku przed zatwierdzeniem i zgłoś uwagi do każdego zapisu, który nie zgadza się z przebiegiem zdarzenia.
4. Złóż wniosek o jednorazowe odszkodowanie po zakończeniu leczenia i zachowaj decyzję ZUS z datą doręczenia.
5. Ustal, czy zakład jest wprawiany w ruch siłami przyrody i czy pracodawca ma polisę OC. To decyduje o podstawie roszczeń uzupełniających.
6. Opisz sprawę w formularzu. Zgłoszenie zostanie zweryfikowane i trafi do specjalisty do spraw odszkodowań. Przebieg opisuje strona jak to działa.